Mijn verhaal

Ik voel me schuldig. De afgelopen 2 maanden heb ik jullie mogen helpen en mensen gevraagd om hun hart bij mij te luchten, om zichzelf bloot te geven voor deze Blog of te vertellen hoe ze Jongvolwassene kunnen helpen. Maar ondertussen heb ik geen woord gerept over waarom juist ik dit schrijf. Mijn verhaal is lang niet zo heftig als dat van vele op Jongvolwassene, maar ik ben verplicht het aan jullie te vertellen.

Mijn jeugd was rustig en ik heb eigenlijk altijd lekker kind kunnen zijn. Samen met Lucia en Marcel, mijn ouders, en Koen, mijn broertje, ging alles voor de wind en we leken een mooie toekomst te hebben. In mijn ogen waren wij altijd het ‘perfecte’ 4 persoons gezin. Maar dit hele toekomstbeeld veranderde op 11 juli 2011, een dag die ik nooit zal vergeten.

Natuurlijk had ik al door dat mijn ouders daarvoor een aantal keer flinke ruzie hadden gehad en op onze laatste vakantie met z’n vieren was dit ook al een paar keer uit de hand gelopen. Maar toen Koen en ik op die zonnige maandagochtend te horen kregen dat onze ouders gingen scheiden waren toch 2 dagen van non-stop huilen het gevolg.

Het eerste wat je zal merken als je ouders gaan scheiden is dat beloftes niks meer waard zijn. Mijn ouder zouden mij en mijn broertje niet betrekken bij de scheiding. Ze zouden geen ruzie maken met ons erbij. We zouden nog een keertje met z’n vieren op vakantie gaan. Onze ouders zouden vrienden blijven. Natuurlijk is geen van die dingen ooit werkelijkheid geworden en een gewelddadige echtscheiding was het gevolg.

Daarna was er even een zwart gat. Waarin ik als oudste broer toch een positie werd gedwongen waar ik verantwoordelijkheid moest nemen. Mijn moeder zien huilen en moeten troosten is niet iets wat je graag doet. In dit zwarte gat kwam natuurlijk ook het allom bekende loyaliteitsconflict naar voren. Wat mijn vader had gedaan was vreselijk en mijn moeder had geen goed woord meer voor hem over. Maar ergens diep van binnen blijft het toch mijn vader en kan ik kon hem niet volledig uitsluiten. Dus bleef er wel gematigd contact met allemaal vage regelingen zodat we om het weekend naar onze vader moesten.

Het was ook in deze periode dat ik mij min of meer heb buitengesloten van de rest van de wereld en ik het gevoel had dat het allemaal niks meer uitmaakte. Mijn moeder was niet in staat om er echt met Koen en mij over te praten, aangezien zij er ook nog middenin zat. Mijn vader durfde zijn mond nooit open te trekken. Bureau Jeugdzorg is langs geweest, maar heeft verder ook niks betekend. Zelfs een eenmalig bezoekje aan een psycholoog was geen vervolg waard. Mijn vrienden wilde ik niet lastig vallen met dit soort dingen.

Pas toen ik besloot er wel over te praten met vrienden merkte ik dat ze allemaal niks liever wilden dan mij helpen. Vanaf dat moment gaat alles weer beter. Met hulp van vrienden zag ik het allemaal weer positief in. Daarom adviseer ik iedereen die in een soortgelijke situatie zit om niet te twijfelen en gelijk vrienden te omhelzen als je ze nodig hebt. Je bent immers niet alleen vrienden als het allemaal goed gaat, je bent er ook voor elkaar als het even kut gaat.

Na verloop van tijd ga je er steeds beter me om leren gaan. Tuurlijk, het loyaliteitsconflict bestaat 5 jaar later nog steeds en stiefouders brengen hun eigen problemen met zich mee. Maar vaak kom je hier als kind van gescheiden ouders sterker uit. Uiteindelijk vind je je eigen pad en hoef je je niet meer op het gezeur van je ouders te focussen.

Een laatste advies over een onderwerp dat ik zwaar onderbelicht vind bij scheidingen van ouders. Nadat mijn ouders zijn gescheiden ben ik ook totaal het vertrouwen en geloof in liefde verloren. Bij sommige vrienden zie ik dit resulteren in dat ze 3 vrouwen per maand verslijten en ze allemaal als vuil behandelen. Maar bij mij zorgde dit ervoor dat ik in de 4 jaar na die scheiding geen vriendin heb gehad of überhaupt verliefd ben geweest. Maar ook dit moet je tijd en ruimte geven. Hierdoor ga je uiteindelijk vriendschap meer respecteren en diezelfde vrienden zullen je ook weer leren ‘houden van’. Dus wees niet gevreesd, inmiddels heb ik een hele lieve vriendin, dus dat gaat ook helemaal goed komen.

Dat was dus het verhaal over hoe ik jong volwassen ben geworden. Misschien niet zo heftig als veel andere verhalen op Jongvolwassene, maar ik heb zeker het gevoel dat ik op heel veel vlakken (vooral op sociaal en financieel inzicht) verder ben dan leeftijdsgenoten. Daarom ben ik deze blog gaan schrijven. Ik wilde de instanties vinden die ik destijds helaas niet heb gevonden en jullie laten zien dat je niet alleen bent op het pad naar vervroegde volwassenheid.

Advertenties

‘Blijf geen slachtoffer maar doe er je voordeel mee’

Gister lazen jullie hier op Jongvolwassene over Jolanda die al op 16 jarige leeftijd is getrouwd. Dit huwelijk liep na 10 jaar stuk en Jolanda moest weer opnieuw beginnen. Met hulp van familie en vrienden is ze er weer bovenop gekomen.

‘Jaren nadat ik gescheiden was zei mijn vader tegen mij: ‘Ik had je nooit moeten laten trouwen toen je zo jong was, maar ik was toen te veel in mijn eigen ellende verwikkeld om dat in te zien.’ Hiermee maakte hij heel veel goed. Ineens begreep ik dat mijn boosheid misschien wel terecht was geweest, maar door zijn uitleg over hoe het gegaan was, kon ik mijn boosheid loslaten. Ik ben tot op de dag van vandaag blij dat hij dat heeft uitgesproken tegen mij.’

556319_450366535030837_1760777930_n
Jolanda nu, met inmiddels overleden moeder.

Op welke manier denk je dat je na die 10 jaar huwelijk volwassener was dan veel leeftijdsgenoten?
‘Ik was de illusie kwijt dat er een ‘voor altijd samen’ bestond. Daar waar leeftijdsgenoten bezig waren hun huwelijk te plannen en de roze wolk nog zagen, was ik bezig de scherven op te ruimen en een nieuw leven op te bouwen. Tijdens die 10 jaar huwelijk heb ik altijd veel voor mijn jongere zusjes gezorgd omdat mijn moeder ook bezig was met een ander leven; ik nam mijn zusjes bijvoorbeeld mee op vakantie. Iets wat achteraf gezien niet normaal is voor iemand van 18. Ik ‘moederde’ dus over hen. Zonder het achteraf mijn ouders kwalijk te nemen, is het wel jammer dat zij geen van beiden zagen dat het niet goed was voor mij op die leeftijd. Normaal zou iemand van die leeftijd op vakantie lekker naar een discotheek gaan of zo; ik kookte voor mijn zusjes en deed een spelletje. Ik vond het leuk en zou het zo overdoen, maar het klopt niet.’

Zijn er ook dingen die je voor je gevoel gemist hebt in je jeugd?
‘Onbezonnenheid. Lekker leuke dingen kunnen doen en weten dat mijn ouders er zijn. Maar omdat ik zo jong op mezelf woonde, ben ik dat later wel in gaan halen. Ik ging met een vriendin uit en deed van alles wat iemand die jong is doet. Alleen was ik getrouwd en die twee dingen passen natuurlijk niet bij elkaar. Zeker niet omdat mijn toenmalige echtgenoot zo veel ouder was dan ik, hij had die jeugd wel gehad.’

Heb je steun gehad van vrienden of familie?
‘In de tijd dat het huwelijk van mijn ouders op de klippen liep heb ik geen steun ervaren vanuit de omgeving. Toen ik zelf ging scheiden wel. Mijn beide ouders en ook vrienden hebben mij in die tijd zeker gesteund en geholpen.’

Ondervind je hier voor je gevoel nog steeds dagelijks de gevolgen van?
‘Die tijd heeft mij natuurlijk gevormd tot wie ik ben. Ik kan zeggen dat ik op dit moment niet het gevoel heb dat het mijn leven op een negatieve manier beïnvloed. Ik heb mijn ouders vergeven en dat is een belangrijke stap. Ik zie in dat ook zij gehandeld hebben op een manier die op dat moment voor hen de enige weg was. Aan alles zitten ook positieve kanten. Zo kan ik nu alles heel goed van 2 kanten bekijken en ben ik een heel diplomatiek persoon. Als kind deed ik dat onbewust om de goede vrede te bewaren, tegenwoordig kan ik dat bewust doen en er van genieten.

‘Boosheid om wat gebeurd is, mag en is vanuit het kind-zijn ook terecht. Als volwassene alles in perspectief leren zien zou ik iedereen uit een gebroken gezin, aanraden. En neem de ervaringen mee en zie het als een positieve ontwikkeling van jezelf. We hebben als kind dingen gemist, maar we hebben ook veel geleerd. Blijf geen slachtoffer maar doe er je voordeel mee. Wat ons overkomt in ons leven kunnen we niet beïnvloeden. Hoe we er mee omgaan, wel.’

‘We mochten samenwonen, maar alleen als we zouden trouwen’

We hebben het al eerder gehad over jongeren waarvan de ouders scheiden. Maar we hebben het nog niet gehad over het totaal tegenovergestelde. Jolanda Jouvenaar is namelijk juist getrouwd toen ze pas 16 jaar oud was. Hoe dit tot stand kwam en welk effect het heeft gehad op Jolanda ga je de komende 2 dagen lezen op Jongvolwassene.

‘Mijn ouders hadden al een paar jaar vaak en heftig ruzie, waardoor ik mij nooit heel fijn voelde thuis. Maar toen ik 14 was bracht mijn vader een keer een collega en zijn zoon mee. Ik speelde orgel en die collega overwoog om ook een orgel te kopen. De 25 jarige zoon van die collega is daarna op een aantal ‘orgelbezoekjes’ geweest, voordat hij aan mijn vader vroeg of hij mij een keer mee uit mocht nemen. Mijn vader stemde toe, omdat het de zoon van een collega was. Pas op die date kreeg hij door dat ik pas 14 pas, waarschijnlijk omdat ik er altijd ouder uitzag. Met toestemming van mijn vader kregen we uiteindelijk verkering.

10937474_845677325499754_404378591_n
Jolanda in de periode van haar vroege huwelijk

Toen ik 16 was vertrok mijn vader, omdat de situatie volledig uit de hand liep. Mijn moeder werd daarna boos, voelde zich afgewezen en de sfeer in huis was niet te harden. Ik was het oudste kind en was dus gedwongen om erbij betrokken te worden, ook al wilde ik dat niet. Een loyaliteitsconflict was het gevolg. Mijn moeder kraakte constant mijn vader af, maar ondertussen wilde ik mijn vader ook niet laten vallen. Stiekem belde ik hem op vanuit de telefooncel op de hoek van de straat.

Na de zoveelste knallende ruzie met mijn moeder heb ik mijn hond gepakt om te vertrekken naar de ouders van mijn vriend (die inmiddels 26 was, ik 15). Toevallig had hij net die dag een bief ontvangen waarin hij een woning toegewezen had gekregen. Daarom besloten we om te gaan samenwonen. Hiervoor moest mijn vader natuurlijk eerst toestemming geven. Hij begreep de situatie, maar zag weinig in het samenwonen. Na een fikse discussie zag hij in dat hij mij zolang ik thuis woonde toch niet of nauwelijks zou zien, dus stemde hij toe. Maar alleen als we ook zouden trouwen, zoals dat hoorde in zijn ouderwetse denkbeeld.

Als ik erop terug kijk was zo’n korte onstabiele relatie, waarnaast ik ook nog eens enorme problemen thuis had nooit een goede basis om te trouwen. Na 10 jaar strandde het huwelijk dan ook in een echtscheiding. Daarna ben ik nog heel lang boos geweest op mijn ouders, omdat ze mij, een meisje van 16, zomaar hebben laten trouwen. Maar uiteindelijk heb ik het een plekje kunnen geven.’

Wil je weten hoe Jolanda het een plekje heeft kunnen geven? Lees dan morgen, zoals elke dag, om 19 uur weer!

‘Diezelfde vrienden hebben mij ook weer op het rechte pad gezet’

Gisteren kregen jullie het verhaal over de heftige jeugd van Peter. Maar vandaag gaan we daar dieper op in. Want wat er gebeurde nadat hij een dierenwinkel beroofde is minimaal net zo interessant.

Na twee weken in het huis van bewaring te hebben gezeten mocht Peter naar huis. ‘Maar er zat natuurlijk nog een langere rechtszaak aan te komen’, vertelt Peter terugdenkend aan die vreselijke tijd. Negen maanden later moest Peter voor de rechter verschijnen. ‘Inmiddels had ik een baan gevonden en een eigen huisje geregeld, waardoor ik me veel beter voelde en alles weer op de rit kreeg.’

De rechter veroordeelde Peter in eerste instantie tot een gevangenis- en een taakstraf. Maar in samenspraak met zijn advocaat besloot hij in hoger beroep te gaan. Hij had immers zijn leven weer een klein beetje op de rails. ‘De poging tot overval was al een tijd geleden en daarbij was mijn persoonlijke situatie verbeterd’. De hogere rechter zag dit wel in en Peter is er met een taakstraf en een voorwaardelijke gevangenisstraf vanaf gekomen.

Inmiddels heeft Peter de taakstaf uitgevoerd en staat hij onder toezicht van de reclassering. Daar moet hij eens in de zoveel tijd naartoe voor een gesprekje. Ze vragen hem dan hoe het met zijn leven staat en of hij nog steeds contact heeft met de vrienden waarmee hij toen die overval heeft gepleegd. ‘Natuurlijk lieg je dan een beetje, want ik heb nog steeds veel contact met die jongens’

‘Inmiddels woon ik weer thuis bij mijn moeder, ondanks dat de band met mijn moeder nog steeds slecht is. Constante ruzies, geschreeuw en gehuil, maar gelukkig kunnen we in een huis wonen. Dat is al een hele verbetering met 3 jaar geleden. Ik ben wel blij dat de band met mijn moeder iets is verbeterd, ook al heb ik in mijn jeugd weinig aan haar gehad.’

Tijdens het jong volwassen worden heeft Peter het meest aan zijn vrienden gehad. ‘Het klinkt misschien raar, maar dezelfde gasten die me op het verkeerde pad hebben gebracht, hebben mij ook weer op het rechte pad gebracht. Tuurlijk gebruik ik nog steeds wiet, want daar voel ik me lekker bij en het is gewoon een deel van mijn dag geworden. Ook zal ik nooit het lieverdje van de klas worden. Maar ik zie wel een rustige en stabielere toekomst voor mijzelf!’

‘Toen mijn vader overleed belande ik op het slechte pad’

Veel jongeren experimenteren wel met alcohol en drugs. Ze doen stoer met foute vrienden, helemaal niks mis mee in het begin. Totdat je vader ineens overlijd en je niemand anders meer hebt dan deze foute vrienden. Dit overkwam Peter, die graag anoniem zijn verhaal wilde vertellen.

‘Ondanks dat mijn ouders bij elkaar waren hadden ze constant ruzie en was thuis voor mij geen vredige plek. Mijn vrienden rookten al op jonge leeftijd dus ben ik ook maar begonnen, persoonlijk zag ik er geen kwaad in. Al snel kwamen we via via aan wiet en begonnen we met blowen, wat ik tot de dag van vandaag doe. Dat geeft me rust en daardoor zit ik lekker in mijn vel’

Nooit was ik de favoriete leerling van de leraar, maar nadat ik meer en meer met vrienden ging roken (ook tijdens schooltijd) werd het alleen maar erger. Ik werd dagelijks uit de les gestuurd en zat vaak tot 6 uur in het nablijflokaal. Uiteindelijk kwamen daar een paar schorsingen bij en ben ik van school gestuurd. Met nul motivatie heb ik ook geen poging gedaan om nog wat anders te vinden.

Toen ik eindelijk weer een beetje focus in mijn leven kreeg en met een MBO 1 opleiding begon, stortte mijn leven in. Toen ik 17 was kreeg mijn vader kanker, niet veel later was hij dood. Zoals ik al zei stortte op dat moment mijn leven in. Thuis vond ik geen steun dus zocht ik het maar op straat, met drugs en alcohol. Daarna ben ik ook gestopt met de MBO 1 opleiding en op het verkeerde pad beland.

Toen zaten we op een avond met een paar vrienden drugs te gebruiken en kwamen we op een idee. We waren allemaal jongeren zonder baantje, zonder opleiding en geen van ons had een cent te makken, eigenlijk hadden we gewoon geen toekomst. Terwijl we onder invloed waren besloten we dat een overval de manier zou zijn om uit deze problemen te komen. Natuurlijk konden we er helemaal niks van en mislukte de overval en ben ik bij het vluchten opgepakt door de politie’.

Benieuwd wat er na de arrestatie gebeurde met Peter? En wie hem hebben geholpen de draad weer op te pakken? Dat lees je morgenavond rond 19 uur!

Jeugdgevangenis

Als er 1 plek is waar je snel volwassen moet worden is het wel een jeugdgevangenis. Een cultuur waar je soms al op je 15’de volwassen moet zijn, omdat je anders gepest en geslagen word. Een wereld waar veel van ons niet bij stilstaan, maar die wel een harde werkelijkheid kent.

Natuurlijk probeerde ik voor jullie binnen te komen in een jeugdgevangenis en met jongeren te spreken. Maar hier wilde de jeugdgevangenissen niet aan mee werken, wat begrijpelijk is. Daarom spreken we met Meneer van der Vught, die 5 jaar lang heeft lesgegeven in de jeugdgevangenis in Amsterdam Zuid-Oost naast de A2.

Vught

Waarom zitten de jongeren daar meestal?
‘De grootste groep bestaat uit jongeren die roofovervallen hebben gepleegd. Daarnaast heb je er veel die een diefstal hebben gepleegd en veel die daar zitten voor moord. De laatste groep zijn de zedendelinquenten en verkrachters, maar deze jongens komen er nooit voor uit in de gevangenis. Want als je mede gevangene dat weten word je voor eeuwig vuil aangekeken en vaak in elkaar geslagen.’

Inmiddels werkt u alweer 5 jaar op een normale middelbare school, wat is het grootste verschil?
‘In een jeugdgevangenis ben je veel intenser bezig met die jongens en meiden. Terwijl ik hier gewoon mijn vak kan geven. Maar het grootste verschil is wat de jongeren in een jeugdgevangenis hebben meegemaakt, die ga ik in heel mijn leven niet meemaken. Terwijl zei die op hun 14’de al hebben meegemaakt, dat is soms heel schokkend. ‘

Zijn ze dan ook volwassener dan hun leeftijdsgenoten buiten de gevangenis?
‘Ja ze zijn al wel veel volwassener. Ze hebben een fase overgeslagen in hun ontwikkeling en dat zie je heel goed. Ze missen vertrouwen, afhankelijkheid. Ze zijn al heel gehard en denken alleen maar aan eigen gewin. ‘Als ik maar overleef’, nul empathie. Maar als je ze weet te raken en laat zien dat ze bij jou ook gewoon kind mogen zijn. Dan zie je dat er ook gewoon nog een heel klein jongetje of meisje inzit.’

Welke instanties helpen de jongeren daarbij?
‘Medische dienst, beroepswerkers, wat je maar kunt bedenken van Jeugdzorg zit er op. Die helpen de 220 kinderen in de jeugdgevangenis. ‘

Had u het gevoel dat u deze jongeren ook echt verder hielp?
‘Soms wel. Er was een meisje, die had een hele mooie brief geschreven. Waarin stond dat ze meer aan mij heeft gehad dan als haar ouders. Dat raakt me wel. Het gaf wel een kik, maar ook weer niet. Want dat hoort natuurlijk niet, het klopt gewoon niet. Heel tegenstrijdig. Na dat ik ze les heb gegeven hou ik dus ook geen contact met ze, dat is niet goed voor zowel hun als voor mij. ‘

Liep het ook wel eens uit de hand?
‘Ik ben een keer aangevallen door een meisje met een stoel tijdens de les. Die kon ik snel in de houtgreep nemen door mijn training die ik in het leger had gehad. Maar de dag later zat ze gewoon weer bij mij in de les hoor. Je kan die boos blijven op die kinderen. Ze hebben zo veel meegemaakt, als het bij hun knapt weten ze gewoon niet meer wat ze doen.

We hebben een pieper. Maar die gebruikte ik nooit. Omdat je als je gelijk naar je pieper grijpt, je het respect van die jongeren verliest.

Het enige moment dat ik echt bang was kwam pas later. Er was toen een meisje bij handarbeid, waar ze gewoon scharen en schroevendraaiers tot hun beschikking hebben, in mijn groep was geplaatst. Twee dagen later hoorde ik dat ze haar vorige handarbeid lerares had doodgestoken met een schaar, dat was wel flink schrikken. ‘

‘Je moet nu niet meer weg gaan, want mijn vriendje heeft zelfmoord gepleegd’

Note: Deze bron wenst anoniem te blijven, Vanessa is dus niet haar echte naam slechts een naam ter duiding.

Snel volwassen worden doe je niet alleen na een scheiding of het overlijden van een ouder. Je kan ook in relaties snel volwassen worden. Vaak moet daar wel iets heel heftigs aan te pas komen, want een verdrietige ‘break-up’ maakt iedereen wel eens mee. Vanessa’s verhaal is veel heftiger.

‘Ik geloofde het ook eerst niet. Hij verdween wel vaker en kwam dan na weken terug. Altijd had ik het gevoel dat die elke ochtend gewoon weer lachend op school zou komen en pas sinds kort accepteer ik dat dat nooit meer gaat gebeuren’. Zo praat Vanessa over haar ex- vriendje die 3 jaar geleden zelfmoord heeft gepleegd. Haar vriendje, genaamd Lars, had al ernstige psychologische problemen en was verslaafd aan drugs. ‘Kort nadat ik het contact met hem had verbroken, omdat die mijn broertje had bedreigd, sprong die op zijn 17 verjaardag van een flat’.

Voel je je daar we eens verantwoordelijk voor?
‘Ja, ik heb me heel lang schuldig gevoeld. Ik had het idee dat als ik het contact niet had verbroken dat ik er dan iets aan had kunnen doen. Het misschien wel kunnen voorkomen.’

‘Eigenlijk hoop ik dat mensen gewoon meer ervoor open gaan staan om er met mij over te praten’

Aan wie heb je het meeste steun gehad toen je dit moest verwerken?
‘Mijn ouders wisten er dus helemaal niet van, ik heb het ze pas een paar maanden geleden vertelt. Ik heb er heel lang niet over gepraat, met niemand niet. In mijn gedachten kon en mocht hij niet meer bestaan en op een gegeven moment kwam ik er dus achter dat ik het gewoon niet verwerkt had. Zelfs mijn psycholoog destijds heb ik nooit iets over Lars vertelt. Maar nu kan ik het eindelijk gewoon aan mensen vertellen. Nu merk ik pas dat als je het vertelt en erover praat dan is het pas waar.’

Heb je het dan ook niet met je vrienden besproken?
‘Ja met hun heb ik het er het meest over gehad. Maar zei willen vaak niet luisteren. Zei hebben zoiets van; ‘Joh Vannesa, 3 jaar geleden, get over it. Vooral niet zeuren en naar mij toe komen.’ Dat vond ik het lastigst. Want af en toe zou ik toch zo graag willen dat iemand daarna luistert en daar begrip voor opbrengt.’

Merk je nu in je huidige relaties iets van wat je hebt meegemaakt?
‘In elke relatie zoek ik nogsteeds hem. Niet omdat die zo perfect was, maar gewoon omdat ik het nog een keer wil proberen, het over wil doen, goedmaken. Maar niet alleen met romantische relaties, ook met andere relaties merk ik het. Bijvoorbeeld bij mijn broertje let ik heel goed op of hij niet trekjes van Lars gaat vertonen. Als mijn broertje verdrietig is zit ik er boven op, want ik wil niet dat er iets met hem gebeurt. Ik ben zorgzaam en beschermend erdoor geworden, vaak wil ik zo graag zorgen voor anderen dat ik mijn eigen belang daarin vergeet.’

Heb je het gevoel dat je hierdoor iets gemist hebt in je jeugd?
‘Ja hierna ben ik ook overmatig drugs en alcohol gaan gebruiken. Uiteindelijk ben ik zelfs gaan faken dat ik hele erge ADHD had om maar aan die zware medicijnen te komen. Ik had graag nog in mijn jeugd die periode willen hebben dat een onvoldoende voor wiskunde mijn grootste probleem was.’